Dolaylı Tümleç, "-E, -dE, -dEn" eklerini alarak cümlenin, dolayısıyla yüklemin anlamını, "fiilin, çıkma (uzaklaşma), bulunma ve yönelme (yaklaşma) bakımlarından ilgili olduğu yer" yönünden tamamlayan öğedir. Yer tamlayıcısı da denir. 

  • Biz yazları köye gideriz; sahil lüksümüz yok bizim.
  • Nice tarihî eserler sular altında bırakılıyor.
  • Buğdayı çiftçiden hep ucuza alırlar.
  • Baş ucumdaki lâmbayı yakıp saate baktım.
  • Büyük bir boşlukta bozuldu büyü.
  • Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu.
  • Başımız üstünden yorgun bulutlar geçer. 

Yaklaşma ve uzaklaşma ekli yer tamlayıcıları isim cümlelerinde çok az bulunur. Bulunma ekli yer tamlayıcıları ise her cümlede bulunabilir.

  • Her tarafta, yükselen otların kenarlarında, kırların en tenha ve göze görünmez noktalarında başlı başına tam bir güzellikle açılmış, belki renkleri biraz soluk kır çiçekleri vardı.
  • Hâlbuki bu sergilerin getireceği sanat ve güzellik terbiyesine bilhassa biz muhtacız. 

Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "nereye?, nerede?,  nereden?, kime?, kimde?, kimden?, neye?, nede?, neden?" sorularının cevabıdır. 

  • Bunları babana sormalısın.  (Kime?)
  • Aradığınız kitapları sahafta bulursunuz. (Nerede?)
  • Tebeşir kireçten yapılır.  (Neden?) 

Türü:

İsim cinsinden bütün kelimeler ve kelime grupları dolaylı tümleç olabilir. 

  • Kuleye çıkınca, sabah güneşinin henüz dağılmadığı hafif sislerle örtülü ufka dikkatle baktı.
  • Konak, çamurlu ve bozuk bir yolun sağında kurulmuştu.
  • Ayağını toprağa basmaktan ürküyordu. 

Yer soran soru kelimeleri de dolaylı tümleçtir?

  • Bu elbiseyi nereden aldınız?
  • Benim kalemim kimde kalmış?

Sayısı:

Bir cümlede birden fazla aynı veya farklı cinsten yer tamlayıcısı bulunabilir. 

  • Ormanlardan, derelerden, köprülerden, tepelerden, uçurumlardan şimşek gibi geçti.
  • Gökalp ve arkadaşları, hem edebî eserlerinde, hem de Türkçeyi sadeleştirmek için ortaya koydukları prensiplerde halka yöneldiler. 

Bazı yer tamlayıcıları kendinden önceki yer tamlayıcısının açıklayıcısıdır.

  • Her taraftayükselen otların kenarlarındakırların en tenha ve göze görünmez noktalarında başlı başına tam bir güzellikle açılmış, belki renkleri biraz soluk kır çiçekleri vardı.

Cümlede dolaylı tümleci bulmak için özneyle birlikte yükleme "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden" soruları sorulur:

  • Şu çiçekleri eve bırakır mısın? (Nereye bırakır mısın?)
  • Bugün hastaneye gideceğim. (Nereye gideceğim?)
  • Okuldan geliyorum. (Nereden geliyorum?)
  • Banu cebine kalemlerini koydu. (Nereye koydu?)
  • Elçiler saraya yeni giriyordu. (Nereye giriyordu?)
  • Taştan su çıkarıyordu. (Nereden/neden çıkarıyordu?)

 

Yorumlar (0)

+ Yorum Yaz

Not: Yazılan yorumların sorumluluğu yazan kişiye aittir. Yazılan yorumlardan dolayı sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.